Yn ôl i’r Ysgol!

I lawer o blant mae mis Medi’n cyhoeddi dechrau blwyddyn ysgol newydd ac felly trown ein sylw at Reolau Ysgol Genedlaethol Llanilltud (Llanilltud Fawr), a sefydlwyd ym 1839, y cedwir copi ohoni yn Archifau Morgannwg (cyf. DC/V/9).

School-Rules-for-web

Mae’n ddiddorol darllen rheolau 1831 mewn cyferbyniad â’r rheolau sy’n siapio bywyd ysgol heddiw!

Roedd y diwrnod ysgol wedi’i rannu’n sesiynau boreol a phrynhawnol am 9.10am a 1.40pm.  Cenid cloch yr ysgol ddeng munud cyn i’r ysgol ddechrau ac roedd disgwyl i bawb gyrraedd yn brydlon. Roedd hwyrddyfodiaid yn cael eu cosbi ar raddfa symudol yn dibynnu ar ba mor hwyr yr oeddent.

Cosbwyd triwantiaid drwy eu gorfodi i aros ar ôl yn yr ysgol am ddwy awr am y drosedd gyntaf, eu gwahardd o’r ysgol am fis yr eildro a’u gwahardd o’r ysgol yn gyfan gwbl y trydydd tro.

Cynhaliwyd gwasanaeth bob bore lle byddai’r athrawon yn darllen gweddïau.  Roedd y rhain yn cael eu hadrodd ar ddiwedd y dydd hefyd ac mae’r rheolau hyd yn oed yn dweud bod rhaid i’r plant ddweud ‘Amen’ ar y diwedd.

Roedd disgwyl i blant fynd i’r Eglwys ar y Sul. Nid oedd bod yn anghydffurfiwr yn esgus dros beidio mynd i’r eglwys ac roedd rhaid i blant yr oedd eu teuluoedd yn addoli mewn capeli neu addoldai eraill ddod â thystysgrif gan y gweinidog gyda nhw i brofi eu bod wedi mynychu addoldy arall. Byddai methu â gwneud hyn yn arwain at ‘gosb hallt’.

Roedd yr ysgol yn credu bod angen addysgu’r plant am lendid personol gan bwysleisio bod “gofyn i rieni anfon eu plant i’r ysgol gyda dwylo ac wynebau glân’.

Roedd Ysgol Llanilltud yn agored i bob plentyn dros bedair oed, gan godi ceiniog yr wythnos fesul plentyn.  Byddai methu talu yn rheolaidd ar fore Llun yn golygu na chai’r plentyn ddod i’r ysgol.

Y rheol lymaf mae’n ymddangos oedd ‘ni chaniateir i unrhyw blentyn, ac eithrio’r athrawon, siarad yn ystod oriau ysgol’ a oedd yn dipyn o her i’r plant ac yn gur pen i’r athrawon ei gorfodi.

Er gwaetha’r rheolau llym, mae’r rheol olaf yn pwysleisio y caiff cosb gorfforol ei defnyddio ‘pan fydd pob math arall ar gosbedigaeth wedi methu’.  Ar ôl darllen y Rheolau, efallai y bydd plant heddiw’n teimlo’n hynod ffodus eu bod nhw’n dechrau’r ysgol yn 2022 yn hytrach nag ym 1831.

Mae Archifau Morgannwg yn croesawu grwpiau ysgol i’r Archifau i gael cyfle i archwilio’r dyfodol a darganfod yr hyn sydd gan ddogfennau hanesyddol i ddweud wrthym o lygaid y ffynnon.  Mae gennym hefyd nifer o weithdai digidol am ddim i ysgolion. I gael gwybod mwy ewch i’r tudalen Addysg ar ein gwefan https://glamarchives.gov.uk/ymweld-a-ni/addysg.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s