Oldwell, Pen-y-lan, Caerdydd

Roedd Oldwell – i’w weld yma ym mraslun Mary Traynor – yn dŷ sylweddol a adeiladwyd ar ddiwedd y 1880au yn Heol Pen-y-lan, ar ochr waelod yr hyn sydd bellach yn Bronwydd Avenue.

D1093-1-4 p14

Ei breswylydd cyntaf oedd John Biggs, perchennog Bragdy De Cymru yn Salisbury Road.  Unodd ei fusnes â busnes Hancock ym 1889 ac, er i Biggs ddod yn gyfarwyddwr y cwmni hwnnw i ddechrau, ymddeolodd gan symud i Gaerfaddon, lle bu farw ym 1920.  Yn ôl cyfrifiad 1901, roedd Oldwell yn cael ei feddiannu gan Martha Edwards, gwraig weddw 60 oed ffermwr o Bencoed, gyda phedwar mab a thair merch.  Roedd hi yn Oldwell ym 1911 o hyd ond, erbyn 1913, roedd wedi symud i Ffordd Caerdydd, Llandaf.  Bu farw Martha Edwards ym mis Ionawr 1918, gan adael ystâd o fwy nag £20,000 (sy’n cyfateb i tua £900,000 heddiw).

Wedyn meddiannodd William Young, masnachwr ffrwythau a thatws o Gaerdydd, Oldwell nes iddo farw ym 1933.   Y meddianwyr nesaf oedd tair chwaer gyfoethog, Marietta ac Adelina Brailli, ac Ida Stone, merched y diweddar fasnachwr siop llongau, Joseph Brailli.  Ni phriododd Marietta nac Adelina erioed, ond roedd Ida yn weddw i’r trefnydd angladdau o Gaerdydd, Augustine Stone.  Bu farw Ida ym 1942 a Marietta ym 1943.  Mae cofrestrau etholiadol yn dangos yr oedd Adelina wedyn yn byw ar ei phen ei hun yn Oldwell tan tua diwedd y degawd.

Erbyn 1952, roedd y tŷ, ynghyd â’i gymydog, Wellclose, wedi dod yn gartref awdurdod lleol i fenywod hen a gwan.  Parhaodd i weithredu felly tan ddiwedd y 1980au pan gaeodd Wellclose ac Oldwell.  Ers hynny maent wedi’u dymchwel ac mae fflatiau bellach ar y safle.

David Webb, Gwirfoddolwr Archifau Morgannwg

Ffynonellau a ddefnyddiwyd:

  • Casgliad Mary Traynor (cyf.: D1093/1/4)
  • Childs, Jeff: Archive Photos of Roath, Splott & Adamsdown
  • Williams, Stewart: Cardiff Yesterday Cyf 31, Delwedd 43
  • Cyfeirlyfrau amrywiol ar gyfer Caerdydd
  • Cofrestri Etholiadol Caerdydd (Ward Penylan), 1933 – 1950
  • Cyfrifiad 1871 – 1911
  • Rhestr Lloegr a Chymru 1939
  • Calendrau Profeb Genedlaethol Lloegr a Chymru 1918, 1920, 1933, 1944 & 1946
  • South Wales Echo, 5 Mawrth 1889
  • South Wales Echo, 19 Mehefin 1891
  • https://www.measuringworth.com/

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s