Nazareth House, Caerdydd

Wedi’i sefydlu yn 1861 i ofalu am yr henoed tlawd ac ar gyfer plant amddifad ac anghenus, mae’r Chwiorydd Nazareth yn urdd o leianod Catholig Rhufeinig.  Wedi eu lleoli ar hyd a lled y byd Saesneg ei iaith, enwir eu hadeiladau fel rheol yn ‘Nazareth House’.  Cyrhaeddodd yr urdd Gaerdydd tua 1870, a’i leoli i ddechrau yn 36 Stryd Tyndall.  Yn fuan, fodd bynnag, cynigiodd trydydd Ardalydd Bute safle iddynt ar Heol y Gogledd, yn ogystal â chyfraniad tuag at gostau adeiladu.

D1093-1-2 p27

Yn 1874, rhoddwyd caniatâd i godi cwfaint newydd.  Fe’i dyluniwyd gan John Prichard, Pensaer Esgobaethol Llandaf, ac roedd yn cynnig darpariaeth ar wahân (ystafelloedd eistedd ac ystafelloedd cysgu) ar gyfer merched, bechgyn, hen fenywod a hen ddynion, yn ogystal â llety ar gyfer y chwiorydd.  Yn ymarferol, ymddengys mai lletya merched yn unig a wnaeth y cartref plant yn ystod y rhan fwyaf o’i hanes.

Mae’r ffurflen cyfrifiad 1901 ar gyfer Nazareth House yn rhestru’r Uwch-Fam a’r 16 chwaer cynorthwyol, ynghyd â 196 o fenywod a 16 o ddynion.  Roedd yr 16 dyn rhwng 54 a 95 oed, gyda’r rhan fwyaf yn eu 60au neu 70au.   Roedd oedrannau’r menywod yn amrywio o 2 i 85.  Roedd dros 160 o’r rhain o dan 20 oed, a’r rhan fwyaf o’r gweddill dros 60.

Ehangwyd Nazareth House yn aml i letya niferoedd mwy ac estyniad o 1907 sydd i’w weld ym mraslun Mary Traynor.  Fe’i cynlluniwyd gan Edwin Wortley Montague Corbett, a chan redeg yn gyfochrog â Heol y Gogledd, fe’i hadeiladwyd fel ysgol, gydag ystafelloedd dosbarth ar y llawr gwaelod a’r llawr cyntaf yn ogystal â rhagor o ystafelloedd cysgu ar yr ail lawr.  Gan fod Ffermdy Blackweir (Y Gored Ddu) yn ymddangos yn y blaendir, roedd yr artist yn amlwg yn edrych draw o Barc Bute ar ochr arall Heol y Gogledd.

Gyda’r galw’n lleihau o’r 1950au ymlaen, lleihaodd Nazareth House ei darpariaeth i blant ond mae’n parhau i ddarparu gofal preswyl i’r henoed.

David Webb, Gwirfoddolwr Archifau Morgannwg

Ffynonellau a ddefnyddiwyd:

 

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s