Baddonau Cilgant Guildford, Caerdydd

Yn ystod blynyddoedd canol y 19eg ganrif gwelwyd gwell dealltwriaeth o fanteision hylendid personol da o ran iechyd.   Rhoddodd Deddf Baddonau a Thai Ymolchi Cyhoeddus 1846 y grym i awdurdodau lleol godi arian drwy gyfrwng arrethi i adeiladu baddonau cyhoeddus.  Fodd bynnag, roedd cynghorwyr Caerdydd yn gyndyn o weithredu’r swyddogaeth hon a bu’n rhaid i griw o unigolion preifat cyhoeddus fynd â materion yn eu blaenau yn y dref.  Wedi dweud hynny, un o’r prif ysgogwyr – a phensaer yr adeilad – oedd Syrfëwr y Cyngor ei hun, sef Thomas Waring.

Yn 1861, cyhoeddodd y Cardiff Baths Company Limited ei fwriad i adeiladu baddonau cyhoeddus ar ddarn o dir gwag ar waelod Stryd Edward, rhwng arglawdd Rheilffordd Dyffryn Taf a’r gamlas a oedd yn bwydo Doc Bute.  Disgrifiodd adroddiad papur newydd y cynnig ar y pryd fel un a oedd yn cynnwys pyllau nofio dosbarth cyntaf ac ail ddosbarth, ystafelloedd gwisgo a cyfleusterau eraill, Baddon Twrcaidd, a baddonau poeth a chawodydd dosbarth cyntaf ac ail ddosbarth hefyd.

D1093-1-2 p30

Agorwyd yr hyn a adnabuwyd yn ddiweddarach fel Baddondai Cilgant Guildford ar 22 Ebrill 1862.  Roedd y tâl mynediad yn chwe cheiniog ar gyfer y pwll dosbarth cyntaf a thri cheiniog (wedi’i ostwng i ddwy geiniog ar ddydd Sadwrn) ar gyfer pwll yr ail ddosbarth.  Roedd y Baddon Twrcaidd yn costio dau swllt.  Fodd bynnag, cynigiwyd cymhellion i gyflogwyr, a allai brynu tocynnau mewn swmp, ar gyfradd ostyngol, i’w dosbarthu i’w gweithwyr.

Roedd cyfranddalwyr y Cwmni Baddonau wedi gweithredu allan o ymdeimlad o ysbryd cyhoeddus, felly nid oeddent yn ceisio gwneud elw, ond daeth yn amlwg bod y Baddonau yn cael trafferth i glirio eu costau.  Yn unol â hynny, gofynnwyd i’r Cyngor Bwrdeistref ystyried ymgymryd â’r cyfleuster.   Cafodd ymgais cyntaf y cwmni, yn 1871, ei wrthod.  Ym mis Chwefror 1873, fodd bynnag, derbyniodd y Cyngor gynnig y cwmni i werthu’r safle am £2,200.

Er y gallai agor pwll nofio’r Wales Empire Pool yn 1958 fod wedi cael ei weld fel diwedd y gân i Gilgant Guildford, arhosodd y lle ar agor tan 1984.   Dymchwelwyd yr adeilad wedi hynny ac erbyn hyn mae’r safle wedi ei feddiannu gan Westy’r Ibis.

David Webb, Gwirfoddolwr Archifau Morgannwg

Ffynonellau a ddefnyddiwyd:

 

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s