Dyddiadur Rhyfel Mervyn Crawshay

Mawrth 19 Awst 1914

Ar y trên drwy’r dydd gan stopio am ychydig funudau mewn llefydd amrywiol i gasglu dŵr. Roedd pobl yn rhoi ffrwythau a chardiau post i ni yr holl ffordd i fyny.

Cyrraedd yn Hautmont ar ôl iddi nosi cyn symud i gae gwlyb iawn yn llawn glaswellt hir, lle gorweddon ni.

Mercher 19 Awst 1914

Bant i Colleret. Pentref Belgaidd-Ffrengig iawn. Aethon ni i’r biledau. Ar y cyfan rydyn ni’n fodlon ein byd yn gofalu am y ceffylau ar ôl y daith.

Buon ni’n marchogaeth gyda Johnson, y dehonglydd, ac eraill dros ffin Gwlad Belg, ac fe welsom ni dir y gelyn.

Iau 20 Awst 1914

Ychydig o ymarfer corff i’r Sgwadron yng nghefn gwlad. Mae’r lle’n chwarae triciau arna’i. Mae’n edrych fel tir rhwydd i’w groesi, ond fe gymeron ni awr i deithio un filltir.

Yn ôl i’r biledau i gael bwyd.

Gwener 21 Awst 1914

Gorymdeithio i Wlad Belg ar hyd llwybr coblog. Wrth i ni fynd i’r biledau, daethom ar draws lu mawr o Almaenwyr.

Roedd y Sgwadron ar ei hôl hi; a dechreuodd pethau droi’n sur. Ni ddaeth unrhyw beth ohono. Teithion ni i Villiers St. Ghislain.  Aeth Ansell â holl arweinwyr y Sgwadron o amgylch yr holl amddiffynfeydd.

Sadwrn 22 Awst 1914

Treulio’r bore’n cloddio fy narn i o dir. Daliais annwyd yn y berllan oer.

Lwyddon ni i ddal rhai milwyr ffo a’u cwestiynu. Daeth newyddion o’r 3edd Frigâd fod yr Almaenwyr yn dod.

Aeth y Sgwadron i’r coed ac aros yno drwy’r dydd.

Gwelon ni’r Almaenwyr ar y gorwel. Glaniodd un bom o fewn 300 llath i ni. Bomiwyd pedwar Hwsâr. Dechreuodd y rhyfel pan daniodd y llwydion ddrylliau peiriannol. Cafodd cylchwylwyr eu dal yn y coed gan farchogion y ceffylau gwinau. Am 4 y bore, symudon ni i’r llwybr coblog.

Gorymdeithion ni gyda’r nos dros y llwybr drwy Mons, lle roedd miloedd o bobl yn gweddi. Yn y pen draw, cyrhaeddon ni bentref lle cysgon ni mewn biledau ar fferm.

Sul 23 Awst 1914

Gorymdeithion ni ar fyr rybudd i’r rheilffordd i’r Dwyrain o Gr., gyda’r marchogion i gadw golwg ar y ffosydd gyda’r nos.

Gorffwys drwy’r dydd. Dechreuodd y sifiliaid ein helpu yn y pendraw.

Llun 24 Awst 1914

Parhau i balu ffosydd wrth iddi wawrio.

Mae bwlch wedi’i adael ar ochr dde fy ystlys. Soniais am hyn wrth Briggs. Dywedodd nad yw’r tir hwn yn ei adran ef.

Wrth gwrs, ymddangosodd yr Almaenwyr gyferbyn â’r pwynt hwn o wendid. Mae’n amhosibl dweud ai cyfaill neu elyn sydd o’m mlaen i nes bod ergyd yn cael ei thanio. Yna bydd yr ail filwr yn tanio. Ar ôl i ni eu gweld yn eu helmedau llwyd pigog, troeon ni i’r chwith tuag at y pentref. Cyn hir roedd y pentref yng ngafael y fflamau. Cilion ni. Aeth llawer o’r dynion i mewn i’r ffosydd i symud at ffatri fawr, gan gynnwys Allenby.

Roedd y bomiau’n dechrau syrthio’n agos aton ni, felly dilynon ni’r Sgwadron gan ymuno ag Ansell yn Elonges.

Tua 2pm cawsom ein galw’n ôl, gan deithio i lawr bryn a thrwy’r pentref. Ar yr ochr arall aeth pethau’n flêr. Roedd bwledi’n cael eu tanio o bob cyfeiriad. Ar ôl ymladd ffyrnig, ymddeolon ni i’r fferm. Roedd llawer wedi’u hanafu.

Arhosodd y rhengoedd ôl gyda’r adran wrth deithio drwy’r pentref, ond nid ymosododd yr Almaenwyr.

Cilion ni i Genlain.

Mawrth 25 Awst 1914

Dechrau am 5am. Roedden ni i’r chwith o Rengoedd Ôl y fyddin. Roedd y ceffylau gwinau i’r dde ohonon ni. Cefais fy anfon i Artres. Cyrhaeddais frig y cribyn yn ddiogel. Roedd 2 filwr yn casglu dŵr pan ymddangosodd Almaenwyr (2 fagnelfa ac 1 gatrawd o Jaegers) tua chanllath i ffwrdd. Rhedon ni i mewn i chwarel. Ymosodwyd arnon ni’n ffyrnig, ond cawsom ein diogelu gan y chwarel. Llwyddon ni i ddychwelyd i’r gatrawd. Dihangfa lwcus.

Ar ôl cyrraedd yn ôl, ymunon ni â’r Rhengoedd Ôl.

Llwyddodd Ansell i ddal ei dir, gydag adran o ddrylliau, am amser hir i arbed y Groes Goch. Roedd bomiau’n syrthio o’n cwmpas. Gadawon ni Wlan neu ddau yn y fferm.

Cafodd milwyr Ffrengig eu dal yn Valenciennes. Camon ni i’r adwy.

Cawsom ein rhoi yn ffosydd y troedfilwyr cyn cael ein tynnu allan gan Allenby. Gyda’r nos, cilion ni i dref ger melin. Bu’n rhaid symud ar fyr rybudd – roedd y dref wedi’i hamgylchynu. Yn y diwedd cyrhaeddon ni ffordd ger Beaumont. Oer a gwlyb iawn.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s