Cofnodion y Sesiynau Bach

Eitem rhif 75 o 1962 yw cofnodion Adran Sesiwn Fach Meisgyn Isaf. Fel awgryma’r enw, dim ond pedwar gwaith y flwyddyn roedd y Llysoedd Chwater – y soniwyd amdanynt ar y blog yn gynharach yr wythnos hon – yn cwrdd, ond dros y blynyddoedd, bu’n rhaid iddynt ymdrin â nifer cynyddol o achosion cyfreithiol a gweinyddol. Dechreuodd yr Ynadon gynnal sesiynau ychwanegol, gan gwrdd mewn niferoedd bach yn eu hardaloedd lleol. Gelwid y cyfarfodydd hyn yn Sesiynau Bach.

Yn ystod y 19eg ganrif, dechreuwyd rhoi trefn fwy ffurfiol ar y system Sesiynau Bach, gydag ynadon yn cynnal eu sesiynau’n amlach. Cyhoeddwyd Deddfau a oedd yn ei gwneud yn ofynnol i gadw cofnodion ffurfiol o’r trafodion. Cynhaliwyd y llys gerbron o leiaf ddau ynad, ond heb reithgor, ac roeddent yn ymdrin â mân achosion megis meddwdod, potsio a chardota. Câi achosion mwy difrifol eu cyfeirio at un o’r llysoedd uwch, sef y Llysoedd Chwarter neu’r Sesiynau Mawr (a ddisodlwyd gan y Brawdlysoedd ym 1830).

Roedd adrannau’r Sesiynau Bach yn seiliedig ar y grwpiau o blwyfi a elwid yn Gantrefi. Adrannau Morgannwg oedd Caerffili Uchaf, a oedd yn eistedd ym Mhontlotyn, Gelligaer a Merthyr; Caerffili Isaf, a oedd yn eistedd yng Nghaerffili a Bargod; y Bont-faen; Dinas Powys, a oedd yn eistedd yn y Barri a Phenarth; Cibwr, a oedd yn eistedd yn yr Eglwys Newydd; Meisgyn Uchaf, a oedd yn eistedd yn Aberdâr ac Aberpennar; Meisgyn Isaf, a oedd yn eistedd yn Llantrisant, Pontypridd, y Porth ac Ystrad Rhondda; a’r Castellnewydd ac Ogwr, a oedd yn eistedd ym Mhen-y-bont ar Ogwr a Maesteg.

Drwy siarter frenhinol, caniatawyd i Gaerdydd a Merthyr Tudful gynnal Sesiynau Bach ar gyfer y fwrdeistref ar wahân i sesiynau’r sir. Dim ond ambell dro yr arferwyd yr hawl hwnnw tan y 19eg ganrif.

Roedd y Llys yn aml wedi’i leoli yng ngorsaf yr heddlu, felly gelwid y llysoedd yn llysoedd yr heddlu hefyd. Yn ogystal ag ymdrin â mân achosion a chyfeirio achosion i lysoedd uwch, roedd y llysoedd hyn hefyd yn ymdrin â thrwyddedu tafarndai a chofnodi cam terfynol y broses o fabwysiadu plant.

Cofrestr Cerdd a Ddawnsio Sesiwn Fach Meisgyn Isaf, 1904

Cofrestr Cerdd a Ddawnsio Sesiwn Fach Meisgyn Isaf, 1904

Ymhlith y cofnodion a gedwir yn Archifau Morgannwg ceir llyfrau cofnodion llysoedd, cofrestrau llysoedd a chofrestrau’r llys plant; cofrestrau trwyddedu; cofrestrau clybiau; cofnodion pwyllgorau, gan gynnwys pwyllgorau trwyddedu a phwyllgorau prawf; blwyddlyfrau; llyfrau cofnodion a chofrestrau llysoedd priodasol, a chofnodion mabwysiadu.

Ym 1971, disodlwyd y Llysoedd Chwarter a’r Sesiynau Bach gan Lysoedd y Goron a Llysoedd Ynadon.

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s